آب و انرژی

 

بسمه تعالی
أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَفَلَا يُؤْمِنُونَ
آيا كسانى كه كفر ورزيدند ندانستند كه آسمانها و زمين هر دو به هم پيوسته بودند و ما آن دو را از هم جدا ساختيم و هر چيز زنده‏اى را از آب پديد آورديم آيا [باز هم] ايمان نمى‏آورند (آیه 30 سوره انبیاء)

ایران کشوری است که با منابع عظیم انرژِی شناخته شده و منابع محدود آب شیرین بدلیل قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی بوده و پیش بینی محققین حاکی از این است که با افزایش جمعیت ، تغییرات اقلیم و گرم شدن کره زمین چالش کم آبی کشور در سال های آتی شدت خواهد یافت. بدلیل نیاز آبی  استخراج ، فراوری و انتقال انرژی های فسیلی لزوم توجه به گسترش سبد تولید و مصرف انرژی های تجدید پذیر و نو در توسعه پایدار کشور ضروری بوده و توجه و عزم جدی مسولین و دانشمندان کشور را برای پیشگیری از بحران های جدی نیازمند است. 

سند ملی فناوری های راهبردی آب با حمایت ستاد توسعه فناوری آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست ، معاونت علمی وفناوری ریاست جمهوری  و همکاری تعدادی از مدیران، کارشناسان ارشد و متخصصین  وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو ، سازمان حفاظت محیط زیست ، سازمان هواشناسی، اساتید دانشگاهی و مراکز پژوهشی کشور در انستیتو آب و انرژی دانشگاه صنعتی شریف با استفاده از اسناد بالا دستی و قوانین کشور و بررسی متون علمی تدوین یافته که پس از تایید در شورای انقلاب فرهنگی منتشر شود. برای تدوین این سند با استفاده از نظر متخصصین کشور ده محور مهم ( چالش های آب کشور) تعریف شد.  محور آب و انرژی یکی از ده محور انتخاب و فناوری های مربوط به این محور در سند بررسی شده است. از جمله تاکید بر استفاده بهینه از منابع آب و انرژی و پیشگیری از هدر رفت و کاهش ضایعات از نکاتی است که مورد توجه ویژه قرار گرفته است. برای  معرفی  بیشتر ارتباط تنگاتنگ و پیچیده این دو منبع مورد نیاز حیات بشری و توسعه پایدار  و همچنین چالش های آنها با استفاده از گزارش های علمی سازمان ملل و گروه های  بین المللی که توجه به ویژکی آب و انرژی را در ده سال گذشته بطور جد مطرح و تاکید می نمایند اطلاعات ذیل تقدیم می شود.

 آب  و انرژی

برنامه آب سازمان ملل متحد (UN water )، گزارش توسعه آب را در روز جهانی آب (روز دوم فروردین سال 1393) در شهر توکیو ژاپن  انتشار داد.  این برنامه سالیانه ( روز جهانی آب)  برای ارتقای آگاهی عموم و تاکید بر غیر قابل جایگزین بودن آب برای حیات بشر روی کره زمین در نظر گرفته شده است.  آب  و انرژی عنوان انتخاب شده برای سال 2014  بود . علیرغم درک اهمیت ظاهری،  موضوع آب به ندرت توسط مردم مورد توجه شایسته و لازم  قرار میگیرد،  مخصوصأ در کشورهای توسعه یافته که آب به راحتی در دسترس عموم قرار دارد. در شرایط آب زیاد ( سیل ) و یا آب خیلی کم ( خشکسالی ) این عدم توجه اولیه به سرعت تغییر یافته  و درک اهمیت آب روز به روز بیشتر می شود.

موضوع آب  با تمرکز در گزارش های متعدد بین المللی منجمله:

2013 OECD’s report “Water Security for Better Lives

مطرح و  امنیت آبی را بعنوان یک چالش سیاستگذاری معرفی نموده و پیش بینی می نماید که تا سال 2050 ،بدلیل افزایش تقاضای آب ، آلودگی و تنش های آبی،  حدود 40 در صد جمعیت جهان با شرایط تنش آبی جدی مواجه خواهند شد.  و لذا از دولت های ملی انتظار دارد که تلاش های مربوط به مدیریت منابع آب را تسریع نمایند. البته این تنش ها با شرایط منطقه سرزمینی ارتباط خواهند داشت.

درگزارش دیگری با عنوان "Charting Our Water Future" که توسط "2030 Water Resources Group " انتشار یافته این افزایش نیاز  40 درصدی را تا سال 2030 پیش بینی نموده و این رقم را تا 50 درصد برای کشورهای در حال توسعه سریع افرایش داده است.

گروه دیگری بحران آب را در رده سوم جهانی  از میان ده عنوان در  گزارش 2014 Global Risk report  خود آورده است.  آژانس بین المللی انرژی(IEA)  زنجیره آب  و انرژی ،  استفاده از آب در تولید انرژی و مصرف بهینه و موثر آن  را  هم در فصل 17 گزارش تشریحی " World Energy Outlook 2012" مورد بررسی  دقیق تر قرارداده است.

" Water for Energy: Is energy becoming a thirstier resource"

خانم ماریا وان در هوون، مدیر عامل (IEA)  دریک عبارت مختصر چنین بیان می کند،  که دسترسی به آب کافی یک نگرانی در حال افزایش برای تامین انرژی بوده و بررسی نحوه استفاده بخش انرژی از آب در شرایط محدودیت جهانی آب مهم می باشد.  او تاکید می نماید که آب و انرژی به طور پیچیده ای به یکدیگر ارتباط داشته و وابسته می باشند که هریک بر دردسترس بودن دیگری تاثیر گذار بوده و بعبارتی تغییرات در میزان و مقدار آب در دسترس ممکن است که تامین انرژی را بطور قابل ملاحظه ای تحت تاثیر قراردهد. همچنین او معتقد است که تفوق بر محدویت منابع آ ب برای بخش انرژی امکان پذیر است مشروط بر اینکه تمام مشارکت کنندگان اعم از دولتی و خصوصی  همکاری نمایند تا با توسعه  ابزار نوآورانه و استفاده از آب بعنوان فاکتور راهنما برای ارزیابی امکان پذیری پروژه ها اقدام نمایند. او تاکید می کند که بدون یک برنامه مدون یکپارچه، اقدامات قابلیت پایداری نخواهند داشت.

براساس گزارش 2014 بانک جهانی  در سال گذشته، کمبود منابع آّبی باعث توقف نیروگاه های حرارتی در هندوستان، کاهش تولید انرژی در نیروگاه های ایالت متحده آمریکا و تهدید ی جدی در بسیاری از کشورها منجمله سریلانکا و برزیل را موجب شده است. بر اساس این گزارش،  با استناد آژانس بین المللی انرژی انتظار می رود که این مشکل تا سال 2035 وخیم تر شود. زیرا پیش بینی افزایش مصرف انرژی حدود 35 در صد و پیش بینی افزایش آب حدود 85 درصد می باشد. خانم راشل کایت معاون مدیر عامل گروه بانک جهانی و نماینده ویژه برای تغییر اقلیم، آب  و انرژی  به طور پیچیده ای به یکدیگر وابسته هستند. افزایش تقاضا برای هر دو منبع و همچنین افزایش چالش های تغییرات اقلیم و کمبود منابع آب اقتصادی بودن پروژه های انرژی را تهدید نموده و مانع رشد توسعه در بعضی مناطق خواهد شد. او اعتقاد دارد که راه حل ها وجود دارد اما بایستی کشورها به تلاش خود ادامه داده و با استفاده از نوآوری در سیاست ها،  فناوری هایی را انتخاب نمایند که پیچیدگی سرزمین مربوطه را بتواند پاسخگو باشد. این راه حل ها، شامل توسعه فناوری ها و استفاده از آن ها در کنار عملیات اجرایی توسعه یافته ای برای کاهش مصرف آب و تاثیر منفی بر کیفیت آب با یک برنامه ریزی یکپارچه قوی می باشد.   http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/01/20/water-shortages-energy-production-worldwide

انرژی تشنه "Thirsty Energy " نام یک اقدام جهانی توسط بانک جهانی برای همکاری بخش های آب  و انرژی  را با هدف تامین انرژی در جهانی با محدودیت منابع معرفی نموده و در این راستا، کمک به دولت ها جهت آمادگی برای یک آینده نامطمئن با استفاده از روش های زیر در دستور کار قرار داده است :

-          شناسایی هم افزایی و تعیین مقداری مزایا و معایب توسعه برنامه های انرژی و استفاده از آب

-          جهت گیری بین بخشی برای تامین سرمایه گذاری پایدار در زمینه آب و انرژی

-          طراحی ابزار ارزیابی و چارچوب مدیریتی برای کمک به دولت ها تا تصمیم گیری ها را بتوانند هماهنگ نمایند

کارهای اولیه با ورود از بخش انرژی در افریقای جنوبی آغاز شده و تعاملاتی در بنگالادش ، مراکش و برزیل که چالش های آن حوزه  نمایان شده و نیاز به حل مسئله بصورت یکپارچه وجود دارد عملأ آغاز شده است. این معضل بیش از اندازه بزرگ است که یک بخش و یا شریک به تنهائی بتواند با آن روبرو شود.

سرمایش، نگهداری ، تامین سوخت از منبع تولیدات کشاورزی، تولید نیروی برق آبی از مثال های استفاده  از آب برای تولید انرژی و پمپاژ، تصفیه و نمک زدایی از موارد استفاده از انرژی برای بخش آب  می باشد.  لذا همانطوریکه ملاحظه می شود بدون دسترسی کافی به  آب  و انرژی  در جوامع انسانی،  قادر به تامین نیازهای اولیه نخواهیم بود و تولید و تامین غذای سالم برای  جوامع در حال گسترش و توسعه با کمبود جدی مواجه شده  و توسعه پایدار و مقبول عملی نخواهد شد.

لذا برای توسعه جمعیت و اقتصاد یک جامعه ، تولید و استفاده بهینه  از آب  و انرژی  در ابعاد ملی یک ضرورت است تا تامین نیازهای اولیه و فرصت های توسعه اقتصادی را برای جامعه فراهم نماید.  شایان ذکر است که  اهمیت  آب  و انرژی  در جهان امروز از مرزهای ملی عبور کرده و بحث آبهای فرامرزی و شبکه های برق سراسری در چند کشورهمسایه ،  از جهت اقتصادی ارتباط تنگاتنگ و همکاری های منطقه ای بیش از گذشته را ضروری نموده است. 

ایجاد تعادل در استفاده جامعه از آب  و انرژی

آب و انرژی دو فاکتور مهم در توسعه شهری هستند. شهرهای در حال توسعه سریع، متکی به منابع قابل اتکای آب و انرژی هستند. اما بایستی سعی شود  که تقاضای مصرف را کاهش داده ، با استفاده از روش هایی مانند  استفاده مجدد، باز چرخانی و تولید انرژی از ضایعات تعادلی بین عرضه و تقاضا در مدیریت جامع شهری ایجاد و استفاده بهینه از منابع موجود نمایند . برای توسعه صنعتی نیز بهره وری موثر در استفاده اولیه و مجدد از آب و انرزی لازم است تا نسبت به پس انداز منابع کمیاب و  کاهش هزینه ها در تولید و مدیریت ضایعات موفق شوند.

پژوهش و نوآوری در توسعه فناوری ها برای بهره وری موثر آب  و انرژی  بسیار ضروری است. ارتباط تنگاتنگ آب و انرژی فقط مربوط به کمیت مصرف نبوده ،  بلکه توجه  به کیفیت آب و آلودگی حاصل از  آلاینده های خروجی که به مقادیر قابل توجهی از آب  خنک کن های گرم شده که آب های سطحی و زیر زمینی را تحت تاثیر قرار داده یا به آلودگی منابع زیر زمینی در اثر فعالیت های استخراج نفت و گاز به روش کرکینگ منجر می شود.

مدل های برنامه ریزی و شبیه ساز پیچیدگی تصمیم گیری در توسعه آب  و انرژی استفاده از مدل های به هم پیوسته آب و انرژی را به عنوان روشی  اساسی برای توسعه سامانه تصمیم گیر  یکپارچه لازم دارد.  مدل های پیشرفته ای در هر دو بخش توسعه یافته  و به کار گرفته می شود.  امروزه تلاش ها برای استفاده از مدل های به هم پیوسته  آب  و انرژی  در کشورهای پیشرفته در دست اقدام است. این توسعه ها شامل آب ، انرژی اقتصاد و اکولوژی و تاثیرات هیدرولوژی ، شرایط اجتماعی و ابزار اقتصادی برای تعیین کمیت مزایا و معایب است. 

تعامل و تشریک مساعی   مابین علم ، سیاست و مردم  در مورد  آب  و انرژی لازمست که با  افزایش سطح آگاهی از ارتباط این دو توسعه یابد و تلاش جدی برای انتقال پیشرفت های علمی و روش عملکرد خوب و همچنین نوآوری در فناوری و مدیریت،  به تصمیم گیران سیاسی انجام شود. در این بین نیاز است که تصمیم گیران سیاسی اقداماتی را به عمل آورند که چارچوب علم و فناوری به سیاست ارتباط یابد. در کشورهای در حال توسعه علی الخصوص این تلاش ها لازمست با ایجاد ظرفیت در همه سطوح گسترش یابد تا بتوان این ارتباط را بهتر برقرار نمود.

نتایج غیر منتطره برنامه های توسعه آب  و انرژی  و بالعکس ریشه در سیاست های غیر یکپارچه دارد. به عنوان مثال یارانه های انرژی در بعضی از نقاط دنیا منجر به استفاده بیش از حد از منابع آب زیر زمینی از طریق پمپاژ زیاده شده است. چنین به نظر می رسد که دنیای  آب  و انرژی تقسیم شده بین عده ای که تمرکز را بر راه حل های فنی داشته و عده ای  که تصور می نمایند که چالش  بیشتر در سیاست ها و حکمرانی است. به هر حال  در نگاه سازمانی،  سیاست های آب و انرژی لازم است که هماهنگ شود. 

توسعه حکمرانی  موثر آب  و انرژی

دخالت دادن و برنامه ریزی غیرمتمرکز در سطح منطقه و مدیریت در تعامل با ذیحقان و ذینفعان متاثر از سیاست ها لازمه حکمرانی خوب ( موثر)  آب می باشد در حالیکه در تولید انرژی غالبأ بصورت متمرکز مدیریت میشود .  به هر حال دراجرای مدیریت یکپارچه منابع آب (IWRM) لازمست که به ارتباط  انرژی هم توجه جدی  شود اما تا کنون نقش آن به اندازه کافی در این مدیریت آزمایش نشده است.

 

در بخش انرژی سیاست های انتخابی ، اعم از متداول  یا  سایر با  اتکای به منابع آب در دسترس و در نظر گرفتن مخاطرات آن می باشد.  توسعه حکمرانی  موثر در هر دو بخش، نیازمند مشارکت ذیحقان و دینفعان در زنجیره کامل (از اکتشاف منابع و ز طریق مقررات مصرف با  توجه همزمان به اهمیت  آب  و انرژی در زنجیره غذایی از مزرعه تا قاشق) می باشد. البته ذینفعان از فقرا و قشر آسیب پذیر جامعه در کشورهای در حال توسعه نیازمند توچه ویژه بوده و رعایت تساوی حقوق برای زنان و مشارکت جوانان در توسعه حکمرانی  موثر ضروریست.

برای اطلاعات بیشتر اینجا کلیک کنید. 

Copyright © 2012 Apycom jQuery Menus