طرح مطالعه انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان به مرکز فلات ایران

انتشارات :

پيش‌گفتار

همزمان با رشد جمعيت و توسعه اقتصادي جهان، تامين پايدار آب، همواره به‌عنوان يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي اصلي مطرح بوده و اين مسئله در گزارشات ساليان اخير نهادهاي بين‌المللي معتبر از‌جمله مجمع جهاني اقتصاد، به‌خوبي خود را نشان داده است. اين چالش به‌ويژه در مناطق خشك و نيمه‌خشك جهان به‌شكل بارزتر و جدي‌تري خود را نشان داده و جوامع بشري را به سمت برداشت بيشتر از منابع آب شيرين محدود و در اختيار خود سوق داده است. از طرف ديگر عدم پراكنش و توزيع مناسب اين منابع در گستره جهاني، رشد و گسترش نامتوازن مناطق سكونت‌گاهي و جمعيتي دنيا، توسعه فناوري‌هاي نوين را جهت بهره‌برداري بهينه از منابع آبي موجود، افزايش بهره‌وري از طريق بازچرخاني و استفاده مجدد و در نهايت توسعه فناوري‌هاي نمك‌زدايي را به همراه داشته است. 

روند روزافزون توسعه و استفاده از واحدهاي نمك‌زدايي به‌ويژه در مناطق كم‌برخوردار از منابع آب شيرين تجديدپذير، ضرورت بررسي ابعاد مختلف اين رويكرد عرضه‌گرا را بيش از پيش نشان مي‌دهد. عليرغم همه پيشرفت‌هاي حاصل، نگراني‌هاي محيط‌زيستي و تامين انرژي مورد نياز اين واحدها و همچنين عدم توجه كافي و مناسب به رويكردهاي مديريت تقاضا و افزايش بهره‌وري آب در بخش‌هاي مختلف، از جمله ابعاد و چالش‌هاي مطرح در خصوص اين واحدها مي‌باشد.

ذكر اين نكته نيز ضروري است كه، تكيه بيش از حد بر رويكرد عرضه و تامين آب، نمی تواند پايداري جوامع‌ بشري را در يك افق بلندمدت بهمراه داشته باشد، بلکه ایجاد تعادل مناسب بين عرضه و تقاضاي آب راهکار رسیدن به پایداری بوده و در شرايط كمبود آب، به جای تأمین منابع آب جدید، لازم است بر رويكردهاي مديريت مصرف و كاهش تقاضا به ويژه از طريق بهره‌وري در مصرف آب در بخش‌هاي مختلف، تمرکز نمود.

گزارش حاضر در پاسخ به درخواست وزير محترم جهادكشاورزي مبني بر تامين آب شرب و صنعت سواحل جنوبي كشور از طريق احداث گسترده واحدهاي نمك‌زدايي و تخصيص منابع آب موجود درون‌سرزميني به بخش كشاورزي، تدوين گرديده است. در اين گزارش تلاش بر اين بوده است كه ملاحظات و ابعاد مختلف مرتبط با استفاده گسترده از واحدهاي نمك‌زدايي مورد كنكاش و بررسي قرار گرفته و در نهايت رهيافت مناسبي در رابطه با رويكرد صحيح و پايدار در اين خصوص مبتني بر تجارب جهاني پيشنهاد گردد. بررسي‌هاي صورت گرفته نشان دهنده اين موضوع است كه عليرغم همه پيشرفت‌هاي صورت گرفته در خصوص توسعه فناوري‌هاي نمك‌زدايي، هنوز نگراني‌هاي جدي در خصوص استفاده گسترده از اين فناوري به‌ويژه از منظر ملاحظات زيست‌محيطي، اقتصادي، اجتماعي و تامين انرژي وجود دارد و تجارب كشورهاي مشابه نشان‌دهنده تمركز همزمان آن‌ها بر رويكردهاي مديريت تقاضا، افزايش بهره‌وري و استفاده بهينه از منابع آب متعارف و غيرمتعارف به‌ويژه استفاده مجدد و بازچرخاني پساب مي‌باشد.

صديقه ترابي پلت‌كله

مجري طرح مطالعه انتقال آب از خليج‌فارس و دريای عمان به فلات مركزي  ايران- آبان 1396

پیوست