تاریخچه

انستیتو آب و انرژی به عنوان اولین مرکز تخصصی نمک زدایی آب کشور، با هدف نمک زدایی از آب دریا و ایجاد فناوری مستقل ملی در این حوزه و استفاده از انواع انرژی ها در تهیه آب شیرین، همراه با آموزش و تربیت کادر متخصص و ارائه خدمات فنی و مهندسی در صنعت نمک زدایی کشور، با توجه به کمبود آب شیرین در ایران خصوصاً در سواحل جنوب، در سال 1346 آغاز به کار نمود.

در سال 1348 این انستیتو یک طرح نمونه با استفاده از انرژی خورشیدی برای تهیه آب شیرین برای پادگان نیروی دریایی در جزیره هنگام به ظرفیت 500 لیتر در روز ساخته است. از سال 1353 با استفاده از بودجه فعالیتهای متنوعی در زمینه طراحي و ساخت انواع پايلوتهاي آب شيرين‌كن خورشيدي، تبخيري و اسمز  معكوس و همچنین آب گرمكن خورشيدي به انجام رسیده است. از جمله فعالیت های انستیتو آب و انرژی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1- تاسیس ایستگاه تحقیقاتی بوشهر با هدف سنجش دستگاههای نمونه نمک زدایی، ایجاد لابراتور آب و مواد شیمیایی، لابراتور کروزویون به منظور بررسی فلزات در مقابل آب شور دریا، بررسی مسائل انرژی، ایجاد کارگاه، دفتر کار و سکونت و همچنین نصب واحد نمونه آب شیرین کن ایران و آلمان.

2–  تاسیس آزمایشگاه آب و مواد شیمیایی با هدف شناخت آب دریا برای طرح دستگاههای نمک زدایی، اصلاح آب شیرین حاصله از دستگاه مطابق با استاندارد آب آشامیدنی، کنترل دستگاه ها از نظر تشکیل رسوب و مسائل خوردگی، آزمایش و تعیین کیفیت پساب

3– تاسیس آزمایشگاه خوردگی (کروزیون) با هدف بررسی تاثیر آب دریا بر روی فلزات و یا آلیاژهای تشکیل دهنده سیستم های نمک زدایی و کنترل این عوامل. از نتایج خوبی که بخش خوردگی به دست آورده، تهیه آلیاژی بسیار مقاوم در برابر آب دریا و دیگر محیطهای خورنده، بوده است و با چند موسسه اروپایی برای استفاده از آن مذاکره شده است.

4- تولید و آزمایش طرح آبگرمکن خورشیدی ساده و ارزان خانگی در ایستگاه تحقیقاتی بوشهر.

5- تاسیس لابراتور تهیه ممبران روش اسمزمعکوس و تولید نمونه های مختلف ممبران و بررسی و مقایسه آنها با نمونه مشابه خارجی. این ممبرانها به صورت قطعات کوچک تا فشار 60 اتمسفر تست شده اند.

6- تهیه ممبرانهای مختلف مناسب برای روش الکترودیالیز و بررسی و مطالعه آنها.

7- مطالعه بر روی استفاده از انرژی هسته ای در تولید مشترک آب و برق و ارائه  نتایج این مطالعات درطرح (( نمک زدایی از آب دریا سرآغازی برای استفاده از انرژی هسته ای در ایران))

6- همکاری با موسسه انرژی هسته ای گستاخت آلمان غربی به منظور اجرای طرح نمک زدایی  با ظرفیت 50000 مترمکعب در روز در سال 1350.

7- همکاری با مراکز بین المللی از جمله: مرکز استفاده انرژی هسته ای گستاخت آلمان غربی، سازمان انرژی اتمی فرانسه، مرکز نمک زدایی دانشگاه برکلی، دانشگاه گلاسکو- انگلیس

8- تولید واحد نمک زدایی خانگی خورشیدی به ظرفیت 4- 5 لیتر آب بر مترمربع در هر روز از جنس یونولیت.

9- دستگاههای نمک زدایی محلی که طرز کار آن شبیه به واحدهی خانگی است اما ساختمان از سیمان است.

10- مطالعه و بررسی آزمایشگاهی واحدهای نمک زدایی خورشیدی به ظرفیت 10 تا 50 تن در روز که این واحدها از کوپل آبگرم کن های خورشیدی از نوع Heat pipe  و سایر متدهای نمک زدایی مانند تراکم بخار یا تبخیر ناگهانی.

11- طرح و ساخت نمونه های آزمایشگاهی سیستم نمک زدایی 10 مرحله ای تبخیر چند مرحله ای (MSF)  به  ظرفیت 20 مترمکعب در روز و تست آن در بوشهر.

12- ساخت دستگاه نمک زدایی تبخیر ناگهانی چند مرحله ای (MSF)  به ظرفیت 50 مترمکعب در روز

12-ساخت یک طرح نمونه با استفاده از انرژی خورشیدی برای تهیه آب شیرین برای پادگان نیروی دریایی به ظرفیت 500 لیتر در جزیره هنگام در سال 1348.

و بسیاری طرحهای دیگر…

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، انستیتو آب و انرژی پرداختن به طرحهای اجرایی را وظیفه خود تلقی نموده و کلیه توان و امکانات خود را جهت رفع مشکلات مردم سواحل خلیج فارس، جزایر و دریای عمان صرف نمود. با توجه به نیاز شدید استانداری های بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان و اهمیت استراتژیک این مناطق از نظر ارتش جمهوری اسلامی، انستیتو بر آن شد تا با بهره گیری از نیروهای دانشگاهی فعالیت خود را گسترش دهد. در زیر به چند نمونه از این فعالیت ها اشاره می شود:

  • تولید اولین سیستم نمک زدایی آب کشور که تمامی مراحل طراحی و ساخت آن به دست متخصصان ایرانی انجام گرفته است.
  • نصب دو دستگاه آب شیرین کن بدون استفاده در جزیره ابوموسی
  • نصب دو دستگاه آب شیرین کن بدون استفاده در نیروگاه توانیر بندرعباس
  • اجرای سیستم آبگیری از دریا و تغییر مسیر فاضلاب مربوط به آب شیرین کن نیروی هوایی بندر جاسک
  • نصب دو دستگاه آب شیرین کن در بندر چابهار
  • ساخت یک دستگاه آب شیرین کن برای بندر گناوه
  • نصب دو دستگاه آب شیرین کن در بندر گناوه
  • تعمیر و راه اندازی دو دستگاه آب شیرین کن مربوط به کشتی سازی خلیج فارس

و انجام ده ها پروژه دیگر…

پس از حذف رديف بودجه مستقل انستیتو در سال 1371 و ادغام بودجه اين انستيتو در دانشگاه، ادامه اين فعاليت ها و تمرکز بر اهداف اصلی انستیتو ميسر نگرديد و به ناچار فعاليت هاي انستيتو به موضوعات ديگري در حوزه آب و انرژي اعم از تصفیه فاضلاب سوق پيدا كرد. چنانچه این انستیتو طبق روال گذشته خود از ردیف بودجه کافی و مجزا (مانند سنوات قبل از آن) برخوردار و مورد حمایت قرار می گرفت، امروز به عنوان اولین مرکز نمک زدایی جهان شناخته شده و پاسخگوی نیازهای ملی و بین المللی بود. مراکز مشابهی در دیگر کشورهای جهان تاسیس شده اند اما هیچ یک از آنها با قدمت انستیتو آب وانرژی با شعار پیوند آب و انرژی شکل نگرفته اند. از مراکزی که امروزه دارای شهرت جهانی هستند می توان به موارد زیر اشاره نمود.

  • مرکز نمک زدایی تیانجین کشور چین 1984 تاسیس شده است.

Institute of Seawater Desalination and Multipurpose Utilization SOA (SDMU) in Tianjin

  • مرکز تحقیقات نمک زدایی آب خاورمیانه که در سال 1997 در کشور عمان تاسیس شده است.

Middle East Desalination Research Center

  • مرکز آب و انرژی پاک به عنوان برنامه ای مشترک بین دانشگاه MIT و دانشگاه ملک فهد عربستان سعودی (KFUPM) که در سال 2008 تاسیس شده است.

Center for clean water and clean energy

  • مرکز ملی نمکزدایی استرالیا که در سال 2009 تاسیس شده است.

National Centre of Excellence in Desalination Australia

  • انستیتو محیط زیست و انرژی قطر که در سال 2011 تاسیس شده و در زمینه تصفیه پساب، روشهای نمکزدایی و انرژی در حال فعالیت می باشد.

Qatar Environment and Energy Research Institute

  • مرکز تحقیقات نمک زدایی آب مصر که در سال 1990 در قاهره مصر تاسیس گردیده است.

Egypt Desalination Research Center

  • مرکز استفاده مجدد و نمک زدایی آب کشور عربستان در سال 2010 تاسیس گردیده است.

Water Desalination and Reuse Center

طی چند دهه فعالیت در زمینه‌های مختلف کنترل کیفیت هوا، آب و فاضلاب، این مرکز در سال 1381 موفق به دریافت گواهی نامه آزمایشگاه معتمد از سازمان حفاظت محیط زیست شد.

از سال 1390 با مراجعه به ستاد توسعه آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تلاش هایی برای ایجاد بستر مناسب انجام پژوهش های کاربردی مرتبط با فناوری های نمک زدایی آب انجام شده است و با امضای تفاهم نامه ای مابین دانشگاه و ستاد مذکور، هم اکنون دبیرخانه کارگروه آب این ستاد در انستیتو مستقر است و هسته نمک زدایی ذیل این کارگروه مشغول فعالیت است.

از نتایج اولیه این همکاری تدوین سند ملی فناوری های راهبردی آب می باشد، در سال 93 پیش‌نویس این سند تنظیم و تصویب شد. و در دي ماه سال 1394 در سایت مركز پژوهشهای مجلس شوراي اسلامي،  معاونت پژوهشهاي زيربنايي و امور توليدي جهت استفاده نمایندگان مجلس انتشار یافت. برگزاری چهار نشست با موضوع نمک زدایی آب با حضور کلیه ذینفعان و ذیمدخلان این حوزه از جمله سازمانها و نهادهای دولتی و غیردولتی، استادان دانشگاه، سازندگان، سرمایه گذاران و مشاوران و عضویت نمایندگان آنها در هسته نمک زدایی از دیگر فعالیت های این هسته می باشد.

این انستیتو دارای کارگاهی در محوطه دانشگاه شریف می باشد که دارای امکانات اولیه برای تولید دستگاه های کوچک آب شیرین کن و نمونه های نیمه صنعتی می باشد. ازجمله امکانات این کارگاه می توان به این موارد اشاره کرد: جرثقیل سقفی پنج تنی، کمپرسور هوا، دستگاه گیوتین، خم کن، دستگاه تراش و…

همچنین، این انستیتو مجهز به چهار آزمایشگاه آب و فاضلاب، محیط زیست، آلودگی هوا و تجزیه حرارتی است که دارای گواهی نامه آزمایشگاه معتمد آب و فاضلاب و بازرس معتمد از سازمان حفاظت محیط زیست می باشد